Để doanh nghiệp kinh doanh theo hướng thực chất, ổn định và có thể dự báo

TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ về những kỳ vọng và mong muốn của đại diện cho cộng đồng DNNVV Việt Nam trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) cho rằng, doanh nghiệp không chỉ cần những cam kết cải cách, mà quan trọng hơn là sự bảo đảm về tính bền vững của chính sách, hạn chế tình trạng thay đổi đột ngột, các quy định chồng chéo, thiếu nhất quán làm gia tăng chi phí tuân thủ.

"Đối với DNNVV – lực lượng chiếm đa số trong nền kinh tế – một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, ít rủi ro thể chế chính là "điều kiện sống còn" để yên tâm đầu tư dài hạn, mở rộng sản xuất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo", TS Tô Hoài Nam nêu quan điểm.

Cần những đột phá chính sách mang tính nền tảng 

TS. Tô Hoài Nam kỳ vọng, Đại hội XIV sẽ tiếp tục khẳng định rõ hơn quan điểm: Phát triển doanh nghiệp, nhất là DNNVV, không chỉ là nhiệm vụ kinh tế, mà còn là giải pháp quan trọng nhằm củng cố nền tảng xã hội, tạo việc làm và bảo đảm an sinh bền vững.

Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng DNNVV, TS. Tô Hoài Nam cho rằng còn ba nhóm "điểm nghẽn" thể chế lớn cần được tháo gỡ mạnh mẽ hơn trong nhiệm kỳ tới.

Thứ nhất, hệ thống pháp luật và chính sách còn thiếu đồng bộ, ổn định và nhất quán, đặc biệt trong các lĩnh vực thuế, đất đai, đầu tư, tín dụng và thủ tục hành chính. Nhiều quy định được ban hành với mục tiêu tích cực, nhưng khi triển khai lại phát sinh cách hiểu, cách áp dụng khác nhau giữa các địa phương, khiến doanh nghiệp nhỏ đối mặt với rủi ro pháp lý và chi phí không chính thức.

Thứ hai, khả năng tiếp cận nguồn lực của DNNVV còn hạn chế. Doanh nghiệp nhỏ gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng dài hạn, đất đai, công nghệ cũng như các chương trình hỗ trợ của Nhà nước do điều kiện, thủ tục còn phức tạp, chưa được thiết kế phù hợp với đặc điểm và nhu cầu cụ thể của từng nhóm doanh nghiệp.

Thứ ba, vai trò của các tổ chức đại diện doanh nghiệp, hiệp hội chưa được thể chế hóa đầy đủ trong quá trình xây dựng, phản biện chính sách, dẫn đến tình trạng một số chính sách chưa phản ánh sát thực tiễn, chưa "chạm" đúng vào những khó khăn của doanh nghiệp.

Để kinh tế tư nhân, đặc biệt là DNNVV, thực sự trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế, TS. Tô Hoài Nam cho rằng cần có những đột phá chính sách mang tính nền tảng.

Trước hết, cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang tư duy "đồng hành và kiến tạo phát triển" đối với doanh nghiệp. Nhà nước không chỉ ban hành chính sách, mà cần thiết kế các cơ chế hỗ trợ theo chuỗi, theo vòng đời phát triển của doanh nghiệp, nhất là trong các giai đoạn khởi nghiệp, mở rộng và tái cấu trúc.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV một cách thực chất, bao gồm tài chính, đào tạo quản trị, tư vấn pháp lý, chuyển giao công nghệ và kết nối thị trường. Các chính sách ưu đãi phải tránh dàn trải, hình thức, mà cần tập trung vào hiệu quả thực tế.

Đồng thời, cần tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, trong đó có cơ chế khuyến khích và tạo điều kiện để DNNVV tham gia sâu hơn vào các dự án đầu tư công, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn và khu vực FDI.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ, TS. Tô Hoài Nam nhấn mạnh đây là xu thế tất yếu, nhưng đối với DNNVV, vừa là cơ hội, vừa là thách thức rất lớn. Ông kỳ vọng Đại hội XIV sẽ có định hướng rõ ràng để hỗ trợ DNNVV không bị "bỏ lại phía sau" trong quá trình này.

Theo đó, cần coi chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của DNNVV là nhiệm vụ chiến lược, gắn với nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Các chương trình hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với quy mô, trình độ và nguồn lực hạn chế của doanh nghiệp nhỏ, tránh áp đặt các tiêu chuẩn vượt quá khả năng thực tế.

Cùng với đó, cần phát huy vai trò kết nối của Nhà nước và các hiệp hội doanh nghiệp trong việc giúp DNNVV tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn xanh, tài chính xanh và thị trường quốc tế, qua đó từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu.

Củng cố niềm tin doanh nghiệp – điều kiện then chốt cho phát triển

Từ thực tiễn hoạt động của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, TS. Tô Hoài Nam kiến nghị Đại hội XIVcủa Đảng quan tâm một số vấn đề then chốt.

Trước hết, cần thể chế hóa rõ hơn vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp như một cầu nối chính thức, tin cậy giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình xây dựng, phản biện và giám sát thực thi chính sách.

Thứ hai, cần quy định, định hướng các cơ quan nhà nước tăng cường cơ chế đối thoại định kỳ, thực chất với DNNVV, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, đặc biệt ở cấp địa phương.

Thứ ba, cần củng cố niềm tin của doanh nghiệp thông qua việc bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và sự an toàn pháp lý cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi có niềm tin, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư, đổi mới và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước.

TS. Tô Hoài Nam bày tỏ tin tưởng rằng, với những định hướng đúng đắn và quyết sách mạnh mẽ từ Đại hội XIV, đặc biệt nếu các văn kiện Đại hội lần này được ban hành kèm theo kế hoạch hành động cụ thể, với nhiệm vụ, lộ trình và trách nhiệm rõ ràng, sẽ nâng cao tính khả thi và tính thống nhất trong triển khai. Điều đó sẽ tiếp thêm niềm tin, tạo động lực để cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng năng động, sáng tạo và bền bỉ, đồng hành cùng đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Tạo không gian sáng tạo cho nhà khoa học, trí thức

TS. Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đồng bằng sông Cửu Long - Ảnh: VGP/LS

Từ Đồng bằng sông Cửu Long, TS. Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đồng bằng sông Cửu Long, bày tỏ: "Chúng tôi kỳ vọng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV sẽ là dấu mốc quan trọng khẳng định vai trò then chốt của tri thức trong chiến lược phát triển ĐBSCL giai đoạn mới. Việc thể chế hóa các cơ chế phát huy trí tuệ vùng không chỉ giúp tháo gỡ những hạn chế trước mắt, mà còn góp phần hình thành một mô hình phát triển dựa trên tri thức, thích ứng linh hoạt và bền vững".

Theo ông Hiệp, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang đứng trước một giai đoạn phát triển có ý nghĩa bước ngoặt. Trong bối cảnh tác động của biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, cùng với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, việc phát huy trí tuệ, kinh nghiệm và khả năng sáng tạo của đội ngũ nhân sĩ, trí thức, các nhà khoa học trở thành một đòi hỏi chiến lược, quyết định tương lai phát triển lâu dài của ĐBSCL. Vùng ĐBSCL chỉ có thể vượt qua những "điểm nghẽn" hiện hữu nếu tri thức, khoa học thực sự được đặt vào vị trí trung tâm của quá trình hoạch định và thực thi chính sách.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, theo TS. Trần Hữu Hiệp, cần sự chuyển đổi căn bản trong cách tiếp cận đối với giới trí thức. Trí thức ĐBSCL cần được tham gia "đồng kiến tạo chính sách", thay vì chỉ dừng lại ở "tham vấn hình thức". Ông bày tỏ kỳ vọng Đại hội XIV đặt ra yêu cầu rõ ràng và mạnh mẽ: trí thức không chỉ là người tư vấn, mà phải trở thành chủ thể cùng tham gia thiết kế, thực hiện và đánh giá chính sách phát triển vùng. Điều này đòi hỏi các cơ chế đặt hàng nghiên cứu minh bạch, rõ ràng; sự gắn kết chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia với chính quyền địa phương; đồng thời thừa nhận tri thức khoa học là một nguồn lực phát triển quan trọng, tương đương với vốn, đất đai và hạ tầng.

Song song với đó, TS. Trần Hữu Hiệp cho rằng, ĐBSCL cần sớm xây dựng một hệ sinh thái trí thức vùng, thay cho tư duy phát triển manh mún, "mạnh ai nấy làm". Thực tế, khu vực này không thiếu đội ngũ trí thức, nhà khoa học có trình độ, tâm huyết, nhưng lại thiếu những "không gian chung" để kết nối, trao đổi, phản biện và hợp tác lâu dài. Các chuyên gia hiện vẫn phân tán theo địa phương, ngành nghề và đơn vị, chưa tạo được sức mạnh tổng hợp cho toàn vùng.

Vì vậy, cần hình thành các mạng lưới trí thức vùng gắn với những trụ cột chiến lược của ĐBSCL như: kinh tế nông nghiệp hiện đại, chuyển đổi xanh, phát triển hạ tầng – logistics, đô thị bền vững và nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và dẫn dắt; chính quyền địa phương là nơi thử nghiệm và triển khai chính sách; còn đội ngũ trí thức là lực lượng thiết kế, phản biện và đánh giá các giải pháp phát triển. Khi đó, ĐBSCL không chỉ là vùng "thực thi" chính sách, mà còn trở thành vùng đất tri thức phát triển thực sự phục vụ phát triển.

Theo TS. Trần Hữu Hiệp, trí thức sẵn sàng đồng hành cùng địa phương nếu được làm việc trong một môi trường minh bạch, tôn trọng phản biện khoa học và khuyến khích đổi mới sáng tạo, được lắng nghe nghiêm túc, được trao quyền thử nghiệm, được bảo vệ khi dám đề xuất những ý tưởng mới – những yếu tố then chốt để khơi dậy và giữ chân nguồn lực trí thức.