Một kỹ năng quan trọng với trẻ em thời AI nhưng ít phụ huynh chú ý

Trong vài năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo khiến nhiều phụ huynh bắt đầu lo lắng về tương lai của con mình. Không ít người vội vàng cho con học lập trình, ngoại ngữ hay các kỹ năng công nghệ với hy vọng trẻ sẽ không bị tụt lại trong thời đại AI. Thế nhưng, có một kỹ năng quan trọng hơn nhiều, lại thường bị bỏ qua là khả năng đặt câu hỏi.

Một buổi tối, chị H. ở Hà Nội ngồi kèm con trai học bài. Cậu bé lớp 5 vừa làm xong bài tập khoa học và hỏi mẹ: "Vì sao bầu trời lại có màu xanh?". Thay vì giải thích hay cùng con tìm hiểu, chị chỉ đáp nhanh: "Cái đó lớn lên học sẽ biết, giờ làm bài tập đi đã". Câu hỏi của cậu bé kết thúc ở đó.

Những tình huống như vậy xảy ra rất thường xuyên trong nhiều gia đình. Trẻ nhỏ vốn có vô số câu hỏi về thế giới xung quanh: vì sao trời mưa, vì sao lá cây rụng, vì sao máy bay có thể bay… Nhưng khi những câu hỏi ấy liên tục bị bỏ qua hoặc xem là "phiền phức", trẻ dần mất đi sự tò mò tự nhiên.

Trong khi đó, nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng khả năng đặt câu hỏi chính là một trong những kỹ năng quan trọng nhất trong thời đại trí tuệ nhân tạo. Ngày nay, AI có thể trả lời gần như mọi câu hỏi, viết bài, giải toán, thậm chí lập trình. Điều khiến con người khác biệt không còn nằm ở việc biết nhiều thông tin, mà ở việc biết hỏi điều gì.

Một người đặt câu hỏi tốt có thể tìm ra thông tin đúng, nhìn thấy những vấn đề người khác bỏ qua và khám phá những ý tưởng mới. Ngược lại, nếu không biết đặt câu hỏi, con người rất dễ phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ.

Thực tế cho thấy nhiều phát minh lớn trong lịch sử đều bắt đầu từ những câu hỏi rất đơn giản. Isaac Newton từng tự hỏi vì sao quả táo rơi xuống đất thay vì bay lên trời. Hay Albert Einstein từng nói rằng ông không phải là người thông minh hơn người khác, chỉ là ông dành nhiều thời gian hơn để suy nghĩ về những câu hỏi.

Tuy nhiên, trong môi trường giáo dục hiện nay, trẻ em thường được khuyến khích trả lời đúng hơn là đặt câu hỏi mới. Nhiều em quen với việc học theo đáp án có sẵn, làm bài theo khuôn mẫu và cố gắng tránh sai sót. Điều đó vô tình khiến sự tò mò – thứ vốn rất tự nhiên ở trẻ nhỏ dần biến mất.

Trong thời đại AI, điều quan trọng không phải là trẻ biết hết mọi thứ, mà là trẻ dám tò mò và dám đặt câu hỏi. Một đứa trẻ biết hỏi "vì sao", "nếu như", "có cách nào khác không" sẽ luôn có cơ hội khám phá những điều mới.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào điểm số hay các lớp học thêm, nhiều chuyên gia cho rằng phụ huynh có thể bắt đầu từ những điều rất đơn giản trong cuộc sống hằng ngày. Khi trẻ hỏi một câu hỏi bất kỳ, cha mẹ không cần phải trả lời ngay lập tức. 

Đôi khi chỉ cần cùng con tìm kiếm câu trả lời, hoặc hỏi lại: "Con nghĩ sao về điều đó?", cũng đủ để nuôi dưỡng sự tò mò. Bởi trong một thế giới nơi trí tuệ nhân tạo có thể trả lời hầu hết mọi câu hỏi, người đặt ra câu hỏi đúng mới là người nắm giữ lợi thế lớn nhất.