Áp lực từ năng lượng và xung đột Trung Đông

Theo số liệu mới nhất từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc, chỉ số giá lương thực toàn cầu đạt trung bình 128,5 điểm trong tháng 3, tăng 2,4% so với tháng trước và cao hơn 1,0% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng này phản ánh tác động lan tỏa từ giá dầu thô tăng mạnh, kéo theo chi phí sản xuất, vận chuyển và đầu vào nông nghiệp đi lên.

Áp lực chi phí lan rộng trên nhiều nhóm hàng

Trong rổ hàng hóa, nhóm ngũ cốc ghi nhận mức tăng 1,5% so với tháng 2. Đáng chú ý, giá lúa mì toàn cầu tăng tới 4,3%, chủ yếu do điều kiện thời tiết bất lợi tại Hoa Kỳ và dự báo giảm diện tích gieo trồng tại Úc khi chi phí phân bón tăng cao. Trong khi đó, giá ngô chỉ tăng nhẹ nhờ nguồn cung toàn cầu vẫn ở mức dồi dào, phần nào bù đắp áp lực chi phí đầu vào và nhu cầu sản xuất ethanol gia tăng.

Ngược lại, giá gạo giảm 3,0% do trùng thời điểm thu hoạch, nhu cầu nhập khẩu suy yếu và biến động tỷ giá đồng USD.

Nhóm dầu thực vật ghi nhận mức tăng mạnh nhất, với chỉ số tăng 5,1% so với tháng trước và cao hơn 13,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Giá các loại dầu chủ chốt như dầu cọ, dầu đậu nành và dầu hướng dương đều đi lên, phản ánh kỳ vọng nhu cầu nhiên liệu sinh học tăng trong bối cảnh giá năng lượng leo thang.

Thịt, sữa và đường đồng loạt tăng

Chỉ số giá thịt tăng 1,0%, chủ yếu do giá thịt lợn tại Liên minh châu Âu tăng mạnh theo nhu cầu mùa vụ, cùng với giá thịt bò toàn cầu đi lên trong bối cảnh nguồn cung hạn chế tại Brazil. Ngược lại, giá thịt gia cầm và thịt cừu giảm do các gián đoạn logistics tại khu vực Cận Đông.

Giá sữa tăng 1,2%, chủ yếu do nguồn cung theo mùa tại khu vực châu Đại Dương suy giảm, đẩy giá sữa bột đi lên. Trong khi đó, thị trường pho mát có sự phân hóa giữa châu Âu và châu Đại Dương.

Đáng chú ý, giá đường tăng mạnh 7,2% trong tháng 3. Nguyên nhân chính là kỳ vọng Brazil – quốc gia xuất khẩu đường hàng đầu thế giới – sẽ chuyển hướng sử dụng mía sang sản xuất ethanol nhằm tận dụng giá dầu cao, qua đó làm giảm nguồn cung đường cho thị trường quốc tế.

Cảnh báo từ FAO: Rủi ro trung hạn đang tích tụ

Nhận định về xu hướng này, Máximo Torero – Kinh tế trưởng của FAO – cho rằng mức tăng giá hiện tại vẫn ở mức “tương đối nhẹ” nhờ nguồn cung ngũ cốc toàn cầu còn dồi dào. Tuy nhiên, ông cảnh báo nếu xung đột kéo dài, đặc biệt vượt ngưỡng 40 ngày, hệ quả sẽ không chỉ dừng lại ở chi phí đầu vào.

Theo đó, nông dân trên toàn cầu có thể buộc phải điều chỉnh chiến lược sản xuất: giảm sử dụng phân bón, thu hẹp diện tích canh tác hoặc chuyển sang các loại cây trồng ít đầu vào hơn. Những lựa chọn này sẽ tác động trực tiếp đến năng suất và nguồn cung trong các vụ tới, qua đó định hình mặt bằng giá lương thực trong cả năm 2026 và thậm chí sang năm 2027.

Triển vọng sản xuất: Ổn định ngắn hạn, bất định dài hạn

Về cung ứng, FAO dự báo sản lượng lúa mì toàn cầu năm 2026 đạt khoảng 820 triệu tấn, giảm 1,7% so với năm trước nhưng vẫn cao hơn mức trung bình 5 năm. Sản lượng sụt giảm tại EU, Nga và Mỹ do giá thấp và thời tiết bất lợi được bù đắp một phần bởi mức tăng kỷ lục tại Ấn Độ và cải thiện năng suất tại một số khu vực như Iran, Thổ Nhĩ Kỳ và Bắc Phi.

Đối với ngô, triển vọng tích cực hơn tại các quốc gia Nam bán cầu như Argentina, Brazil và Nam Phi khi bước vào mùa thu hoạch.

Ở quy mô rộng hơn, sản lượng ngũ cốc toàn cầu năm 2025 được điều chỉnh tăng lên 3.036 triệu tấn, tăng 5,8% so với năm trước. Sản lượng gạo dự kiến đạt kỷ lục 563,3 triệu tấn, với đóng góp lớn từ các quốc gia châu Á như Bangladesh, Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia.

Cùng với đó, tiêu thụ ngũ cốc toàn cầu niên vụ 2025/26 được dự báo tăng 2,4%, trong khi dự trữ tăng mạnh 9,2%, đưa tỷ lệ dự trữ/tiêu thụ lên mức 32,2% – cho thấy nền tảng cung ứng toàn cầu vẫn tương đối vững chắc trong ngắn hạn.

Điểm nghẽn chiến lược: Năng lượng và logistics

Tuy nhiên, báo cáo từ Hệ thống Thông tin Thị trường Nông nghiệp cảnh báo rằng các cú sốc địa chính trị, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz, có thể gây tác động dây chuyền lên toàn bộ hệ thống lương thực toàn cầu.

Việc chi phí năng lượng, phân bón và vận chuyển đồng loạt tăng không chỉ làm gia tăng giá thành sản xuất mà còn đe dọa đến tính liên tục của chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, thị trường lương thực toàn cầu dù chưa rơi vào trạng thái mất cân đối nghiêm trọng, nhưng đang bước vào giai đoạn “nhạy cảm cao” với các cú sốc bên ngoài.

Diễn biến tăng giá lương thực trong hai tháng liên tiếp là tín hiệu cảnh báo sớm về những rủi ro mang tính cấu trúc đối với an ninh lương thực toàn cầu. Dù các chỉ số cung – cầu hiện tại vẫn cho thấy sự ổn định tương đối, nhưng áp lực từ chi phí đầu vào và bất ổn địa chính trị đang dần tích tụ, có thể trở thành nhân tố kích hoạt một chu kỳ tăng giá mới nếu không được kiểm soát kịp thời.