Trách nhiệm người đứng đầu: Nhìn từ những lỗ hổng trong quản lý đầu tư công trình thủy lợi, đê điều tại Hà Nội

Khi "khẩn cấp" chưa đi đôi với "kịp thời"

Một trong những điểm yếu được Thanh tra Thành phố chỉ rõ chính là sự chậm trễ trong quy trình xử lý các công trình khẩn cấp. Trong giai đoạn 2022-2024, Dự án Xử lý khẩn cấp khắc phục tình trạng sạt lở bờ hữu sông Hồng đoạn tương ứng từ K0+200 đến K0+300 đê hữu Hồng thuộc địa bàn xã Thái Hòa, huyện Ba Vì; Dự án xử lý khẩn cấp khắc phục tình trạng sạt lở bờ hữu sông Đà trên địa bàn thôn Phú Thứ và thôn Khánh Trúc, xã Khánh Thượng, huyện Ba Vì; Dự án xử lý khẩn cấp khắc phục tình trạng sạt lở kè Phong Vân đoạn tương ứng từ K2+500 đến K3+300 đê Hữu Hồng, trên địa bàn xã Phong Vân, huyện Ba Vì; Dự án xử lý khẩn cấp tình trạng lún, sụt kè Bồ Đề tương ứng từ K67+300 - K67+470 đê tả Hồng trên địa bàn phường Bồ Đề, quận Long Biên đã không đảm bảo tiến độ trình ban hành Quyết định công bố tình huống khẩn cấp theo quy định.

Nguyên nhân được xác định là do sự thiếu quyết liệt và phối hợp chưa hiệu quả giữa các đơn vị. Điều này không chỉ là sự chậm trễ về mặt hành chính mà còn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân khi thiên tai không chờ đợi quy trình.

Trách nhiệm này, trước hết thuộc Phòng Kế hoạch - Tài chính trong việc tham mưu Lãnh đạo Sở thực hiện công tác đấu thầu, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các gói thầu giai đoạn chuẩn bị đầu tư dự án (Trưởng phòng và các cán bộ được giao nhiệm vụ), Ban quản lý (Giám đốc Ban, Trưởng Phòng Quản lý dự án, cán bộ được giao theo dõi, quản lý dự án) và một phần trách nhiệm thuộc về Phó Giám đốc Sở phụ trách lĩnh vực và Giám đốc Sở giai đoạn năm 2022-2024.

Những con số "biết nói" về năng lực dự báo và quản lý vốn

Hệ quả của công tác khảo sát, lập dự án thiếu sát thực đã dẫn đến những sai lệch nghiêm trọng về phân bổ nguồn lực.

Điển hình là Dự án sửa chữa, nạo vét kênh tại huyện Sóc Sơn (Dự án Sửa chữa, nạo vét các công trình kênh do Cty TNHH MTV ĐTPT thủy lợi Hà Nội quản lý. Tổng đầu tư phê duyệt 7,8 tỷ; Tổng đầu tư sau điều chỉnh 2,9 tỷ; bố trí vốn trong năm 7,08 tỷ; giải ngân 2,4 tỷ).

Việc phê duyệt thiết kế "chưa sát với thực tế" dẫn đến thừa vốn ở dự án này nhưng lại gây thiếu hụt nguồn lực cho các dự án khác, làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Ngoài ra, việc chậm lập hồ sơ quyết toán tại 04 dự án khẩn cấp, cấp bách (dự án Xử lý khẩn cấp khắc phục tình trạng sạt lở bờ hữu sông Hồng đoạn tương ứng từ K0+200 đến K0+300 đê hữu Hồng thuộc địa bàn xã Thái Hòa, huyện Ba Vì; dự án Xử lý xấp bách sạt lở bờ sông hữu Đà từ trạm bơm đồng cống đến phía cầu Trung Hà, xã Thái Hòa huyện Ba Vì; dự án Xử lý khẩn cấp khắc phục tình trạng sạt lở mái đê, hư hỏng mặt đê hữu Đáy trên địa bàn xã Đồng Quang, Yên Sơn và thị trấn Quốc Oai, huyện Quốc Oai; dự án Xử lý cấp bách chống sạt lở kè Cổ Đô tương ứng từ K7+370 (sau mỏ hàn số 10) đến K7+850 (mỏ hàn số 12) đê hữu Hồng, xã Cổ Đô, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội) là minh chứng cho sự lỏng lẻo trong khâu kết thúc đầu tư, vi phạm các quy định về quản lý vốn đầu tư công.

Lỗ hổng trong đấu thầu và áp dụng định mức

Kết luận thanh tra cũng vạch trần những sai phạm mang tính hệ thống trong công tác đấu thầu. Có tới 08/09 dự án được kiểm tra không đăng tải đầy đủ thông tin về kế hoạch và kết quả lựa chọn nhà thầu theo quy định của Luật Đấu thầu.

Sự thiếu minh bạch này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm xói mòn niềm tin vào tính công bằng trong đầu tư công.

Đặc biệt, tại một số dự án, đơn vị quản lý đã tự ý điều chỉnh giải pháp thiết kế mà không có báo cáo thẩm định, thậm chí tính toán sai định mức hoặc trùng lặp khối lượng, làm tăng giá trị dự toán và quyết toán bất hợp lý lên tới hàng trăm triệu đồng.

Thanh tra Thành phố đã kiến nghị thu hồi và hoàn trả ngân sách tổng số tiền gần 400 triệu đồng, đồng thời yêu cầu giảm trừ giá trị khi quyết toán đối với nhiều hạng mục sai phạm.

Tuy nhiên, giá trị kinh tế chỉ là một phần, vấn đề lớn hơn là trách nhiệm hành chính và kỷ luật công vụ.Trách nhiệm của người đứng đầu - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) - đã được nhắc lại xuyên suốt bản kết luận như một lời nhắc nhở về vai trò kiểm tra, giám sát.

Việc để xảy ra sai phạm từ khâu khảo sát, thiết kế đến thi công và nghiệm thu cho thấy sự thiếu sâu sát trong công tác "hậu kiểm".

Đầu tư vào thủy lợi, đê điều là đầu tư vào sự an toàn và bền vững của Thành phố. Những tồn tại được chỉ ra tại Sở NN&PTNT giai đoạn 2022-2024 là bài học đắt giá về công tác quản lý nhà nước. Để không lặp lại những vết xe đổ này, việc nghiêm túc rút kinh nghiệm, chấn chỉnh kỷ cương và nâng cao năng lực tham mưu của đội ngũ cán bộ không còn là yêu cầu, mà là mệnh lệnh cấp thiết để bảo vệ tính thượng tôn pháp luật và hiệu quả của đồng vốn ngân sách.