'Công xưởng thế giới' Trung Quốc bắt đầu rạn nứt vì chiến tranh Iran

Theo một phân tích mới đây từ báo The New York Times, bức tranh kinh tế của Trung Quốc đang trải qua những mảng màu đối lập trước sức ép từ cuộc chiến tại Iran. Trong khi các kho dự trữ năng lượng chiến lược phần nào phát huy tác dụng bảo vệ, cỗ máy sản xuất khổng lồ của quốc gia này lại đang phải đối mặt với những rạn nứt ngày càng rõ rệt.

Tấm khiên năng lượng: Lớp phòng thủ tạm thời

Bài học từ những cuộc khủng hoảng năng lượng trong quá khứ đã thúc đẩy Bắc Kinh không ngừng tích lũy một lượng lớn dầu mỏ và khí đốt tự nhiên. Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến Iran, chính kho dự trữ chiến lược này đã đóng vai trò như một bộ đệm hoàn hảo.

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này giúp Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới - "cách ly" được phần nào trước những cú sốc giá cả và sự gián đoạn nguồn cung trực tiếp từ khu vực vịnh Ba Tư. Các nhà máy lọc dầu và mạng lưới điện quốc gia vẫn duy trì hoạt động ổn định nhờ nguồn cung dự trữ dồi dào, tạo ra một cảm giác an toàn giả tạo trong những tháng đầu của cuộc xung đột.

Tuy nhiên, năng lượng chỉ là một phần của phương trình kinh tế. Theo nhận định từ The New York Times, bất chấp sự bảo vệ từ các kho dự trữ, nền kinh tế dựa vào sản xuất của Trung Quốc đang bắt đầu chao đảo.

Sự rạn nứt này bắt nguồn từ bản chất hội nhập sâu rộng của "công xưởng thế giới". Dù có đủ điện và dầu để vận hành máy móc, ngành sản xuất của Trung Quốc vẫn bị bóp nghẹt bởi những yếu tố bên ngoài phát sinh từ cuộc chiến.

Đầu tiên là sự đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hải. Xung đột tại Iran làm gia tăng rủi ro an ninh nghiêm trọng tại eo biển Hormuz và các tuyến đường thủy huyết mạch ở Trung Đông. Phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt và chi phí vận tải đắt đỏ làm xói mòn biên độ lợi nhuận của các nhà xuất khẩu Trung Quốc.

Tiếp đến là nhu cầu toàn cầu sụt giảm. Cuộc chiến gián tiếp đẩy lạm phát toàn cầu lên cao do tâm lý lo ngại về giá năng lượng trong dài hạn. Khi các thị trường phương Tây thắt chặt chi tiêu để đối phó với lạm phát, đơn hàng dành cho các nhà máy tại Quảng Đông hay Chiết Giang sụt giảm nghiêm trọng,

Và cuối cùng là sự thiếu hụt nguyên liệu thô thứ cấp. Dù dự trữ dầu thô và khí đốt dồi dào, các ngành công nghiệp phụ trợ phụ thuộc vào hóa chất đặc thù hoặc nguyên vật liệu bán thành phẩm từ khu vực Trung Đông đang gặp phải tình trạng khan hiếm cục bộ.

Giới hạn của tự lực cánh sinh

Sự chao đảo của ngành sản xuất Trung Quốc minh chứng cho một thực tế địa chính trị phức tạp: Không một quốc gia nào, dù có nguồn lực dự trữ lớn đến đâu, có thể hoàn toàn miễn nhiễm trước một cuộc chiến tranh quy mô lớn tại một trung tâm địa chính trị như Iran.

Bắc Kinh có thể đã giải quyết được bài toán đầu vào (năng lượng) trong ngắn hạn, nhưng lại không thể kiểm soát được bài toán đầu ra (thị trường tiêu thụ) và mạng lưới logistics trung gian. Sự suy yếu của khối sản xuất không chỉ đe dọa mục tiêu tăng trưởng GDP của Bắc Kinh mà còn tạo ra áp lực khổng lồ lên thị trường việc làm nội địa, vốn đã mong manh sau những biến động kinh tế thời gian qua.

Cuộc chiến tại Iran đang đặt nền kinh tế Trung Quốc vào một bài kiểm tra sức chịu đựng khắc nghiệt nhất trong nhiều thập kỷ. Báo cáo từ The New York Times đã chỉ ra một sự thật cốt lõi: Kho dự trữ dầu khí chiến lược chỉ có thể mua được thời gian, chứ không thể mua được sự miễn nhiễm.

Khi những rạn nứt trong ngành sản xuất ngày càng lan rộng, Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với thách thức to lớn trong việc định hình lại chiến lược kinh tế vĩ mô, nếu không muốn cỗ máy tăng trưởng của mình bị đình trệ hoàn toàn bởi những dư chấn từ vùng Vịnh.