AI và hành trình định hình mô hình kinh tế mới trong kỷ nguyên số

Trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi của nền kinh tế toàn cầu. Nếu cuộc cách mạng công nghiệp tạo ra nền kinh tế sản xuất và Internet hình thành kinh tế số, thì AI được kỳ vọng sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới – nền kinh tế thông minh, nơi dữ liệu, tri thức và công nghệ trở thành nguồn lực cốt lõi.

Trong bối cảnh đó, cuốn sách Con đường tương lai của nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Tuấn đưa ra nhiều gợi mở về cách thức tổ chức lại các hoạt động kinh tế trong thời đại AI. Theo cách tiếp cận này, nền kinh tế tương lai không chỉ dựa trên vốn, tài nguyên và lao động như trước đây mà còn được xây dựng trên nền tảng dữ liệu, tri thức, niềm tin xã hội và khả năng phối hợp giữa con người với công nghệ.

Hiện nay, nhiều hệ thống AI tiên tiến như ChatGPT, Gemini hay Claude đã cho thấy khả năng hỗ trợ con người trong xử lý thông tin, sáng tạo nội dung, phân tích dữ liệu và ra quyết định. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được tích hợp vào hệ sinh thái dữ liệu, quy trình vận hành và các ứng dụng phục vụ những nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp và xã hội.

Đối với Việt Nam, việc cạnh tranh trực tiếp trong cuộc đua phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) với những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới là thách thức không nhỏ. Tuy nhiên, cơ hội lại nằm ở khả năng xây dựng các hệ sinh thái ứng dụng AI phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước, tận dụng dữ liệu bản địa, đặc điểm thị trường và nhu cầu quản trị của doanh nghiệp Việt Nam.

Từ những định hướng đó, một mô hình kinh tế mới đang được nghiên cứu và thử nghiệm, trong đó AI được ứng dụng sâu vào quản trị doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh. Theo mô hình này, các hoạt động như quản lý nhân sự, tài chính, chứng từ, báo cáo, kiểm soát rủi ro hay vận hành sản xuất có thể được tự động hóa ở nhiều khâu thông qua các tác nhân AI.

Không chỉ thay thế một số công việc mang tính kỹ thuật, AI còn đóng vai trò hỗ trợ điều phối, phân tích và tối ưu hóa toàn bộ quá trình quản trị. Điều này đặc biệt phù hợp với cơ cấu kinh tế Việt Nam, nơi doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh chiếm tỷ trọng lớn. Với sự hỗ trợ của AI, các đơn vị này có thể tiếp cận phương thức quản trị hiện đại với chi phí thấp hơn, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả hoạt động.

Một trong những nền tảng đang được triển khai thử nghiệm theo hướng này là Compay. Hệ thống được xây dựng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp quản lý dòng tiền, chứng từ, hóa đơn, nhân sự và các hoạt động vận hành trên một nền tảng số thống nhất. Đồng thời, các công cụ AI có thể được tích hợp để hỗ trợ soạn thảo văn bản, tổng hợp báo cáo, theo dõi dữ liệu tài chính và cảnh báo rủi ro trong quá trình hoạt động.

Hiện nền tảng này đang được áp dụng thử nghiệm tại hàng trăm doanh nghiệp, hợp tác xã và đơn vị kinh doanh, góp phần chuẩn hóa dữ liệu và từng bước hình thành phương thức quản trị mới dựa trên công nghệ AI.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng sự phát triển của nền kinh tế AI không thể chỉ dựa vào công nghệ. Dữ liệu minh bạch, hành lang pháp lý phù hợp, cơ chế bảo vệ quyền riêng tư và việc đặt con người ở vị trí trung tâm vẫn là những điều kiện tiên quyết. AI có thể hỗ trợ phân tích, dự báo và tự động hóa, nhưng con người vẫn là chủ thể quyết định mục tiêu phát triển cũng như các chuẩn mực đạo đức trong quá trình ứng dụng công nghệ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và các giá trị nhân văn được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho một mô hình kinh tế mới của Việt Nam – nơi AI không chỉ là công cụ thúc đẩy tăng trưởng mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ của doanh nghiệp, mở rộng cơ hội cho người dân và hướng tới sự phát triển bền vững trong tương lai.