Một số yếu tố tác động nâng cao vai trò thanh niên quân đội trong phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới

Bước vào thời kỳ mới, trước những tác động đa chiều của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, việc phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trở thành yêu cầu khách quan nhằm giữ vững bản chất cách mạng, truyền thống vẻ vang của Quân đội, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.

Thanh niên quân đội là lực lượng đông đảo, sung sức, có trình độ học vấn ngày càng cao, giàu khát vọng cống hiến và là nguồn kế tục trực tiếp sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam. Với vai trò là lực lượng xung kích trên mọi lĩnh vực hoạt động quân sự, quốc phòng, thanh niên quân đội vừa là chủ thể tiếp nhận, kế thừa, vừa trực tiếp sáng tạo, lan tỏa và hiện thực hóa các giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong học tập, huấn luyện, công tác, sẵn sàng chiến đấu và quan hệ với nhân dân. Hiệu quả phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong giai đoạn hiện nay gắn chặt với nhận thức, trách nhiệm, động cơ phấn đấu và hành động thực tiễn của lực lượng thanh niên quân đội. Vì vậy, phát huy vai trò của thanh niên quân đội vừa là yêu cầu trước mắt, vừa là giải pháp có ý nghĩa chiến lược nhằm giữ gìn, phát triển và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của hình tượng "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới.

Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và sự chỉ đạo của Tổng cục Chính trị, thanh niên quân đội đã có nhiều đóng góp quan trọng trong phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ", thể hiện qua tinh thần xung kích trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, lao động, học tập, nghiên cứu khoa học, tham gia phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn, giúp nhân dân phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Nhiều phong trào, mô hình, cách làm sáng tạo của tổ chức Đoàn và tuổi trẻ Quân đội đã góp phần lan tỏa hình ảnh cao đẹp của người quân nhân cách mạng. Tuy nhiên, trước tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông số, mạng xã hội và quá trình giao lưu văn hóa quốc tế, việc phát huy vai trò của thanh niên quân đội vẫn còn bộc lộ một số hạn chế về nhận thức, động cơ phấn đấu, tính chủ động, sáng tạo và hiệu quả tham gia ở một số nội dung, địa bàn, đơn vị; công tác giáo dục, định hướng, tổ chức các hoạt động phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" có mặt chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Những vấn đề đó đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu để làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp phù hợp.

Trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang đẩy mạnh xây dựng, phát triển hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII cùng Cuộc vận động "Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới", yêu cầu phát huy vai trò của thanh niên Quân đội càng trở nên cấp thiết. Đồng thời, mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại, xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh, phát triển thế hệ quân nhân trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao và môi trường số đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với việc phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ". Điều đó đòi hỏi cần có những nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về vai trò của thanh niên quân đội, từ đó đề xuất những giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới.

Để nâng cao vai trò thanh niên Quân đội trong phát huy giá trị văn hóa ‘Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới, góp phần giữ gìn, bồi đắp và lan tỏa giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ". Thời gian tới, cần nhận thức và thực hiện tốt một số yếu tố tác động đến nâng cao vai trò thanh niên Quân đội trong phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới như sau:

Thứ nhất, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tác động đến nâng cao vai trò thanh niên quân đội trong phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới.

Hiện nay, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang làm biến đổi sâu sắc mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, quốc phòng và quân sự. Trong Quân đội, sự phát triển của công nghệ thông tin, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, mô phỏng huấn luyện, quản trị số và vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại tạo ra môi trường mới để thanh niên rèn luyện, cống hiến và khẳng định vai trò xung kích. Đây là lực lượng có khả năng tiếp cận nhanh cái mới, nhạy bén với công nghệ, vì vậy có ưu thế trong học tập, nghiên cứu, làm chủ trang bị và tham gia chuyển đổi số ở cơ quan, đơn vị.

Tác động tích cực của yếu tố này thể hiện trước hết ở việc mở rộng phương thức giáo dục, tự học và bồi dưỡng phẩm chất văn hóa. Thông qua hệ thống học liệu số, diễn đàn nội bộ, nền tảng truyền thông chính thống, thanh niên có thể tiếp cận kịp thời chủ trương của Đảng, truyền thống Quân đội, các tấm gương tiêu biểu và kinh nghiệm thực tiễn. Khi biết khai thác đúng, công nghệ trở thành phương tiện hữu hiệu để lan tỏa hình ảnh người quân nhân có bản lĩnh, nhân ái, kỷ luật, gần dân và sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Những sản phẩm truyền thông ngắn, thiết thực về huấn luyện, giúp dân, cứu hộ cứu nạn hay sáng kiến cải tiến kỹ thuật có sức thuyết phục lớn đối với cộng đồng.

Tuy nhiên, không gian số cũng tiềm ẩn nhiều tác động tiêu cực. Thông tin xấu độc, xuyên tạc, giả mạo; các trào lưu lệch chuẩn; tâm lý sính "lượt thích", đề cao cái tôi và tình trạng lộ lọt thông tin có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, đạo đức, lối sống và ý thức tổ chức kỷ luật của thanh niên. Các thế lực thù địch thường lợi dụng sự kiện phức tạp, vấn đề nhạy cảm để gieo nghi ngờ, làm phai nhạt niềm tin và bôi nhọ hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ". Nếu thiếu bản lĩnh và kỹ năng số, thanh niên có thể vô tình tiếp tay cho thông tin sai trái hoặc vi phạm quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự.

Thực tiễn cho thấy, khi thanh niên ứng dụng công nghệ để số hóa tài liệu truyền thống, mô phỏng nội dung huấn luyện, hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai hoặc tuyên truyền pháp luật, phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ" được thể hiện bằng phương thức hiện đại và gần gũi hơn. Do đó, phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vừa đặt ra yêu cầu mới, vừa là cơ hội để tuổi trẻ Quân đội phát huy trí tuệ, tinh thần sáng tạo và trách nhiệm nêu gương, góp phần làm giàu thêm giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới.

Thứ hai, sự phát triển kinh tế - xã hội tác động đa chiều đến nâng cao vai trò thanh niên quân đội trong phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới.

Đây là nền tảng vật chất, tinh thần quan trọng cho xây dựng Quân đội và bồi dưỡng thế hệ trẻ. Thành tựu đổi mới 40 năm của đất nước tạo điều kiện nâng cao đời sống, đầu tư doanh trại, trang bị, phương tiện học tập, huấn luyện và hoạt động văn hóa; đồng thời mở rộng cơ hội để thanh niên tiếp cận tri thức, kỹ năng nghề nghiệp, phong cách làm việc hiện đại. Trong bối cảnh đó, thanh niên Quân đội có điều kiện thuận lợi hơn để phát huy phẩm chất năng động, sáng tạo, ý thức phục vụ Nhân dân và khả năng thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới.

Song, phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế cũng tác động đa chiều đến tư tưởng, lối sống của thanh niên. Sự phân hóa về điều kiện sống, sức hấp dẫn của tiêu dùng, cạnh tranh lợi ích và tác động của chủ nghĩa cá nhân có thể làm nảy sinh tâm lý so bì, thực dụng, ngại khó, ngại khổ hoặc giảm sút ý chí phấn đấu. Một số biểu hiện chạy theo giá trị vật chất, coi nhẹ kỷ luật, thiếu ý thức tiết kiệm, thiếu trách nhiệm với tập thể nếu không được ngăn ngừa sẽ làm ảnh hưởng đến uy tín của người quân nhân và làm suy giảm sức hấp dẫn của giá trị văn hóa truyền thống.

Do đó, nâng cao vai trò thanh niên cần đặt trong yêu cầu kết hợp hài hòa giáo dục lý tưởng, đạo đức với chăm lo đời sống và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh ở đơn vị. Cấp ủy, chỉ huy và tổ chức đoàn phải thường xuyên định hướng động cơ, giúp thanh niên nhận thức đúng mối quan hệ giữa cống hiến và hưởng thụ, quyền lợi và nghĩa vụ, lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể. Thanh niên cần thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, giữ gìn đoàn kết nội bộ, tôn trọng đồng chí, đồng đội; coi sự trưởng thành trong nhiệm vụ là thước đo quan trọng của giá trị bản thân.

Trong điều kiện kinh tế - xã hội phát triển nhanh, việc phát huy văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" không chỉ là giữ gìn truyền thống mà còn là khả năng lựa chọn đúng các giá trị, ứng xử có trách nhiệm trước những biến đổi của đời sống. Thanh niên Quân đội phải đi đầu trong lối sống trong sạch, giản dị, nghĩa tình, có tinh thần phục vụ; biết biến thuận lợi về vật chất, tri thức và môi trường xã hội thành động lực học tập, rèn luyện. Đây là cơ sở để phẩm chất tốt đẹp của người quân nhân tiếp tục tỏa sáng, tạo niềm tin vững chắc trong Nhân dân.

Thứ ba, những âm mưu, thủ đoạn "Diễn biến hòa bình", chống phá Đảng, Nhà nước, quân đội tác động đến nâng cao vai trò của thanh niên quân đội trong phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới

Trong chiến lược chống phá cách mạng Việt Nam, các thế lực thù địch, phản động luôn coi Quân đội là trọng điểm nhằm làm suy yếu sự lãnh đạo của Đảng, chia rẽ mối quan hệ gắn bó giữa Quân đội với Nhân dân và làm phai nhạt bản chất giai cấp công nhân của Quân đội. Chúng triệt để lợi dụng không gian mạng, các vấn đề dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo, những vụ việc phức tạp để tung tin sai trái, bóp méo sự thật, xuyên tạc lịch sử và phủ nhận giá trị truyền thống. Đây là yếu tố tác động trực tiếp đến nhận thức, tình cảm, niềm tin và hành vi của thanh niên Quân đội.

Một thủ đoạn nguy hiểm là gieo rắc tư tưởng "phi chính trị hóa" Quân đội, tách Quân đội khỏi sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng; đồng thời xuyên tạc hình ảnh "Bộ đội Cụ Hồ", quy chụp những hiện tượng cá biệt thành bản chất. Những luận điệu này thường được trình bày dưới dạng bình luận, thông tin giả, video cắt ghép hoặc tài khoản mạo danh, nhằm tạo tâm lý hoài nghi, kích thích tò mò và lan truyền nhanh trong giới trẻ. Thanh niên có tần suất sử dụng internet cao nên vừa là đối tượng mà các thế lực thù địch hướng đến, vừa là lực lượng có khả năng trực tiếp ngăn chặn, phản bác và lan tỏa thông tin chính thống.

Bên cạnh đó, thanh niên cần được rèn luyện kỹ năng nhận diện thông tin giả, kỹ năng ứng xử và đấu tranh trên không gian mạng phù hợp với pháp luật, điều lệnh và kỷ luật Quân đội. Đấu tranh không có nghĩa là tranh cãi cảm tính, mà phải dựa trên lập trường chính trị vững vàng, thông tin chính xác, thái độ chuẩn mực và phương pháp thuyết phục. Mỗi đoàn viên cần thực hiện nghiêm quy định về phát ngôn, bảo vệ bí mật, không bình luận hoặc chia sẻ tùy tiện các nội dung nhạy cảm; đồng thời tích cực lan tỏa những tấm gương tốt, việc làm nhân văn, những thành tựu của đất nước và Quân đội.

Qua đó có thể thấy, sự chống phá của các thế lực thù địch là phép thử đối với bản lĩnh và vai trò tiên phong của thanh niên Quân đội. Trong môi trường phức tạp, việc giữ vững niềm tin, chấp hành nghiêm kỷ luật, sống trung thực, trách nhiệm và gần gũi Nhân dân chính là sự phản bác thuyết phục nhất đối với mọi luận điệu xuyên tạc. Phát huy văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" vì vậy phải gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị trong thời kỳ mới.

Thứ tư, mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân "Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại" đặt ra trách nhiệm to lớn của thanh niên quân đội trong phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" thời kỳ mới.

Đây là mục tiêu thể hiện yêu cầu phát triển toàn diện cả về chính trị, tư tưởng, tổ chức, con người, vũ khí trang bị và nghệ thuật quân sự. Đây không chỉ là quá trình hiện đại hóa kỹ thuật đơn thuần mà trước hết phải bảo đảm Quân đội luôn vững mạnh về chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Thanh niên là lực lượng đông đảo, giàu nhiệt huyết, nhanh nhạy với khoa học công nghệ, do đó giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hiện thực hóa mục tiêu này.

Yêu cầu "cách mạng" đòi hỏi thanh niên phải giữ vững bản chất, truyền thống tốt đẹp, kiên định lý tưởng và có động cơ phấn đấu trong sáng. "Chính quy" đòi hỏi ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong khoa học, nền nếp, chuẩn mực trong mọi hoạt động. "Tinh nhuệ" đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ năng chiến đấu, thể lực, tâm lý và khả năng hiệp đồng cao. "Hiện đại" đặt ra yêu cầu làm chủ trang bị mới, phương thức tác chiến mới và năng lực sáng tạo. Các yêu cầu ấy có quan hệ chặt chẽ; nếu chỉ chú trọng kỹ thuật mà xem nhẹ đạo đức, kỷ luật thì không thể xây dựng được người quân nhân hiện đại đúng nghĩa.

Trong quá trình đó, văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" là nền tảng tinh thần, là hệ chuẩn mực định hướng cho thanh niên sử dụng tri thức, công nghệ và sức mạnh vật chất đúng mục đích. Phẩm chất trung thành, nhân ái, cần kiệm, dũng cảm, kỷ luật, gắn bó với Nhân dân giúp thanh niên không bị cuốn theo chủ nghĩa cá nhân hoặc tư duy thực dụng. Đồng thời, yêu cầu hiện đại hóa cũng làm phong phú thêm nội hàm của văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ": đó là tác phong chuyên nghiệp, tinh thần đổi mới sáng tạo, năng lực số, văn hóa an toàn và trách nhiệm trong hợp tác, hiệp đồng.

Như vậy, mục tiêu xây dựng Quân đội "cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại" vừa là yêu cầu phát triển, vừa là động lực mạnh mẽ để thanh niên tự rèn luyện và cống hiến. Mỗi thanh niên cần kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị, đạo đức, kỷ luật với tri thức, kỹ năng hiện đại; biến khát vọng tuổi trẻ thành hành động cụ thể trong huấn luyện, công tác và phục vụ Nhân dân. Khi đó, văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" không chỉ được kế thừa mà còn được phát huy sinh động, phù hợp với yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.

Trung úy Nguyễn Bá Quang - Học viện Chính trị

---

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết 1657-NQ/QUTW, ngày 21/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Hà Nội, 2022.

2. Quốc hội nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nghị quyết số 162/2024/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035, Hà Nội, 2024.

3. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Báo cáo số 975/BC-CT về sơ kết 2 năm thực hiện Kết luận số 01-KT/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị "về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân, Hà Nội, 2023.

4. Nguyễn Phú Trọng, Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2024.