Mỹ gỡ lệnh cấm TikTok trên thiết bị chính phủ sau khi thay đổi quyền kiểm soát

TikTok và những lệnh cấm tại Mỹ

Trong nhiều năm qua TikTok đã trở thành đối tượng của những lo ngại về an ninh quốc gia tại Mỹ, chủ yếu xuất phát từ mối liên hệ giữa nền tảng này với ByteDance - doanh nghiệp tư nhân bị Mỹ cáo buộc thuộc quyền kiểm soát của chính phủ Trung Quốc. Các nhà chức trách Mỹ lo ngại quyền kiểm soát của công ty Trung Quốc đối với TikTok có thể tạo điều kiện cho việc thu thập lượng lớn dữ liệu của người dùng Mỹ, đồng thời đặt ra nguy cơ can thiệp vào những nội dung mà người dùng nhìn thấy thông qua thuật toán đề xuất của nền tảng. TikTok và ByteDance đã nhiều lần bác bỏ những lo ngại này.

Những quan ngại trên đã dẫn tới việc Quốc hội Mỹ thông qua No TikTok on Government Devices Act (Đạo luật cấm TikTok trên thiết bị của Chính phủ) vào năm 2022. Đạo luật yêu cầu Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng (OMB) xây dựng các tiêu chuẩn và hướng dẫn buộc các cơ quan hành pháp liên bang loại bỏ TikTok khỏi các hệ thống công nghệ thông tin thuộc phạm vi quản lý của mình, ngoại trừ một số trường hợp phục vụ hoạt động thực thi pháp luật, an ninh quốc gia và nghiên cứu bảo mật. Như vậy, quy định này không cấm nhân sự liên bang sử dụng TikTok trên thiết bị cá nhân mà tập trung vào các thiết bị và hệ thống công vụ của Chính phủ Mỹ.

Lệnh cấm Tiktok trên thiết bị công vụ không phải là biện pháp pháp lý duy nhất của Mỹ nhằm vào TikTok. Năm 2024, Quốc hội tiếp tục thông qua Protecting Americans from Foreign Adversary Controlled Applications Act (Đạo luật bảo vệ người Mỹ khỏi các ứng dụng do đối thủ nước ngoài kiểm soát). Khác với đạo luật năm 2022, văn bản này trực tiếp nhắm tới TikTok và ByteDance, đồng thời thiết lập một cơ chế rộng hơn để xử lý các ứng dụng được kiểm soát bởi những chủ thể được Mỹ xác định là đối thủ nước ngoài.

Theo đạo luật năm 2024, các doanh nghiệp cung cấp kho ứng dụng hoặc dịch vụ lưu trữ Internet tại Mỹ không được tiếp tục hỗ trợ việc phân phối, duy trì hoặc cập nhật những ứng dụng thuộc phạm vi điều chỉnh. Văn bản của Quốc hội trực tiếp liệt kê TikTok và ByteDance trong phần định nghĩa về ứng dụng do đối thủ nước ngoài kiểm soát, nhưng đồng thời cho phép tránh lệnh cấm nếu thực hiện một thương vụ thoái vốn đáp ứng các điều kiện luật định. TikTok và ByteDance sau đó khởi kiện với lập luận rằng quy định này vi phạm quyền tự do ngôn luận được bảo vệ theo Hiến pháp Mỹ. Tuy nhiên, tháng 1/2025, Tòa án Tối cao Mỹ giữ nguyên hiệu lực của đạo luật, qua đó đặt TikTok trước yêu cầu phải tách hoạt động tại Mỹ khỏi sự kiểm soát của ByteDance nếu muốn tiếp tục được phân phối tại thị trường này.

Bước ngoặt đến sau khi TikTok hoàn tất quá trình tái cấu trúc hoạt động tại Mỹ. Theo đó, hoạt động của nền tảng tại thị trường này được chuyển sang TikTok U.S. Data Security Joint Venture, một liên doanh mới hoạt động độc lập với ByteDance và do các nhà đầu tư Mỹ nắm quyền sở hữu đa số. Không chỉ thay đổi về cơ cấu sở hữu, liên doanh này còn điều chỉnh thuật toán đề xuất nội dung và chương trình an ninh mạng vốn được ByteDance phát triển. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, những thay đổi trên nhằm bảo đảm thông tin của Chính phủ liên bang được cách ly khỏi các yếu tố từng làm dấy lên lo ngại về an ninh và dẫn tới lệnh cấm TikTok trên các thiết bị công vụ.

Những thay đổi này cũng làm thay đổi địa vị pháp lý của TikTok theo đạo luật năm 2022. Trong ý kiến pháp lý ngày 16/7/2026, Office of Legal Counsel (OLC) – Văn phòng Cố vấn Pháp lý thuộc Bộ Tư pháp Mỹ, cơ quan cung cấp ý kiến pháp lý cho các cơ quan thuộc nhánh hành pháp – kết luận rằng No TikTok on Government Devices Act chỉ những phiên bản TikTok được phát triển hoặc cung cấp bởi các chủ thể mà ByteDance nắm quyền sở hữu kiểm soát mới bị cấm trên hệ thống công nghệ của Chính phủ liên bang. Phiên bản TikTok do liên doanh mới vận hành không còn thuộc trường hợp này bởi liên doanh hoạt động độc lập với ByteDance, do các nhà đầu tư Mỹ sở hữu đa số và đã thay đổi thuật toán đề xuất nội dung cũng như chương trình an ninh mạng. Đây là cơ sở pháp lý để OMB thu hồi hướng dẫn năm 2023 về việc loại bỏ TikTok khỏi các thiết bị và hệ thống công vụ.

Quyền kiểm soát doanh nghiệp trở thành công cụ quản trị rủi ro

Đây không phải là lần đầu Mỹ sử dụng quyền kiểm soát doanh nghiệp như một yếu tố để xử lý rủi ro an ninh quốc gia. Committee on Foreign Investment in the United States - CFIUS (Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Mỹ) từ lâu đã thực hiện việc xem xét các giao dịch có thể dẫn tới một chủ thể nước ngoài kiểm soát doanh nghiệp Mỹ, cũng như một số khoản đầu tư không đem lại quyền kiểm soát nhưng cho phép nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận hoặc tham gia vào những doanh nghiệp Mỹ thuộc các lĩnh vực nhạy cảm.

Chính ByteDance từng trở thành đối tượng của cơ chế này sau thương vụ mua lại Musical.ly. Năm 2020, sau quá trình xem xét của CFIUS, Tổng thống Mỹ yêu cầu ByteDance thoái các quyền và lợi ích liên quan đến những tài sản phục vụ hoạt động TikTok tại Mỹ, cùng dữ liệu thu được từ người dùng TikTok và Musical.ly tại nước này. Khi đó, CFIUS cho rằng việc ByteDance kiểm soát những tài sản trên đặt ra rủi ro đối với dữ liệu cá nhân của người dùng Mỹ.

Một trường hợp gần đây khác liên quan đến Suirui Group của Trung Quốc. Thông qua công ty con tại Hong Kong, Suirui năm 2020 mua lại toàn bộ Jupiter Systems, một doanh nghiệp có trụ sở tại California cung cấp phần cứng và phần mềm truyền thông video cho cả khách hàng thương mại và Chính phủ Mỹ. Sau khi xác định giao dịch có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, Tổng thống Mỹ năm 2025 yêu cầu Suirui thoái toàn bộ quyền lợi tại Jupiter Systems. Đến tháng 2/2026, Bộ Tư pháp Mỹ đã khởi kiện tại tòa án liên bang nhằm buộc doanh nghiệp thực hiện yêu cầu thoái vốn.

Những trường hợp này cho thấy quyền sở hữu và mức độ kiểm soát của nhà đầu tư nước ngoài ngày càng trở thành một trong những yếu tố quan trọng trong cách Mỹ đánh giá rủi ro an ninh đối với các doanh nghiệp công nghệ. Trường hợp TikTok cũng cho thấy chiều ngược lại của cơ chế này: khi cấu trúc sở hữu và quyền kiểm soát được thay đổi theo hướng đủ để giải quyết những quan ngại từng là căn cứ của lệnh cấm, địa vị pháp lý của doanh nghiệp cũng có thể thay đổi theo.