Úc thông qua luật buộc các nền tảng công nghệ lớn trả tiền cho báo chí

Các nền tảng công nghệ lớn phải trả tiền cho báo chí

Quốc hội Úc vừa thông qua News Bargaining Incentive (NBI, Cơ chế khuyến khích thương lượng về tin tức – cơ chế tài chính nhằm khuyến khích các nền tảng công nghệ đạt thỏa thuận và chi trả cho các cơ quan báo chí), thiết lập cơ chế nhằm thúc đẩy các nền tảng công nghệ lớn ký thỏa thuận thương mại và trả tiền cho các cơ quan báo chí đối với nội dung mà họ sử dụng.

Theo quy định mới, cơ chế này áp dụng đối với các nền tảng cung cấp dịch vụ mạng xã hội hoặc công cụ tìm kiếm có ảnh hưởng lớn tại Úc và đạt doanh thu quảng cáo trong nước trên 250 triệu AUD. Các doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh gồm Meta, Google, TikTok và LinkedIn.

Thay vì đơn thuần yêu cầu các nền tảng nộp tiền, luật mới được thiết kế để khuyến khích họ trực tiếp đạt thỏa thuận với các cơ quan báo chí. Các nền tảng có thể giảm nghĩa vụ tài chính nếu ký thỏa thuận thương mại với ít nhất 8 doanh nghiệp báo chí Úc trước khi kết thúc kỳ báo cáo tài chính. Chính phủ Úc cũng xác nhận việc ký thỏa thuận với ít nhất 8 doanh nghiệp báo chí sẽ giúp nền tảng phải trả mức thấp hơn so với trường hợp chỉ nộp khoản thu theo NBI.

Theo cơ chế mới, nghĩa vụ tài chính đối với các nền tảng thuộc phạm vi áp dụng được tính bằng 2,5% doanh thu quảng cáo kỹ thuật số tại Úc. Các khoản chi cho nhà xuất bản lớn được tính với mức khấu trừ 150%, trong khi mức khấu trừ đối với cơ quan báo chí nhỏ và vừa có thể lên tới 200%.

Trong trường hợp các nền tảng lựa chọn không ký thỏa thuận, số tiền thu được cũng không đơn thuần được giữ lại như một khoản thu ngân sách. Chính phủ Úc cho biết nguồn tiền này sẽ được đưa trở lại ngành truyền thông thông qua News Journalism Payments scheme (Cơ chế hỗ trợ tài chính cho hoạt động báo chí), nhằm hỗ trợ hoạt động báo chí tại nước này.

Vì sao Úc phải xây dựng cơ chế mới?

Đây không phải lần đầu Úc can thiệp vào mối quan hệ giữa các tập đoàn công nghệ và báo chí.

Năm 2021, nước này đã áp dụng News Media Bargaining Code (Bộ quy tắc thương lượng về truyền thông tin tức – cơ chế điều chỉnh việc thương lượng giữa các cơ quan báo chí và nền tảng số), một cơ chế được xây dựng nhằm giải quyết sự mất cân bằng về khả năng thương lượng giữa các doanh nghiệp báo chí và những nền tảng số lớn. Chính phủ Úc khi đó nhìn nhận các nền tảng lớn đã trở thành những đối tác gần như không thể tránh khỏi đối với các doanh nghiệp báo chí muốn tiếp cận độc giả trên môi trường trực tuyến.

Cơ chế này từng thúc đẩy Google và Meta ký các thỏa thuận thương mại với nhiều cơ quan báo chí của Úc. Tuy nhiên, một hạn chế sau đó dần xuất hiện: nền tảng có thể tránh những nghĩa vụ theo cơ chế bằng cách ngừng cung cấp tin tức trên dịch vụ của mình. Chính phủ Úc thừa nhận đây là một “lỗ hổng” của cơ chế năm 2021 và NBI được xây dựng để khắc phục vấn đề này.

Vấn đề trở nên rõ ràng hơn sau khi Meta quyết định dừng các thoả thuận tài trợ cho các cơ quan báo chí tại Úc. Quyết định của Meta cũng cho thấy hạn chế của cơ chế năm 2021. Khi các nền tảng không tiếp tục ký thỏa thuận với các cơ quan báo chí, nguồn tài chính mà báo chí nhận được từ những thỏa thuận này cũng bị gián đoạn. Trong khi đó, cơ chế cũ chưa có biện pháp đủ mạnh để buộc các nền tảng tiếp tục đóng góp.

NBI vì vậy thay đổi cách tiếp cận. Thay vì để nghĩa vụ phụ thuộc vào việc nền tảng có lựa chọn phân phối tin tức hay không, các nền tảng thuộc phạm vi điều chỉnh được khuyến khích ký hoặc gia hạn các thỏa thuận với cơ quan báo chí thông qua một cơ chế tài chính. Nếu không đạt thỏa thuận, họ phải trả khoản thu và số tiền đó lại được phân phối cho ngành báo chí.

Theo Chính phủ Úc, mục đích của chính sách không phải để tăng nguồn thu cho ngân sách. Mục tiêu là thúc đẩy các thỏa thuận thương mại và bảo đảm các nền tảng số tiếp tục đóng góp cho báo chí Úc.

Chính phủ Úc cũng cho rằng việc duy trì nguồn lực cho báo chí có ý nghĩa đối với hoạt động cung cấp thông tin và giám sát xã hội. Bộ trưởng Truyền thông Anika Wells nhấn mạnh các nhà báo có vai trò giám sát hoạt động của cá nhân, doanh nghiệp và chính phủ. Cơ chế mới vì vậy dành mức khuyến khích cao hơn đối với các thỏa thuận ký với các cơ quan báo chí quy mô nhỏ, để nguồn tài chính không chỉ tập trung vào những tập đoàn truyền thông lớn.

Khi báo chí không còn là nơi duy nhất sản xuất thông tin

Mạng xã hội đã thay đổi đáng kể cách con người tiếp nhận thông tin. Chỉ với một chiếc điện thoại, bất kỳ ai cũng có thể ghi lại một sự việc, viết về nó và chia sẻ tới hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người. Báo chí vì thế không còn là nơi duy nhất đưa thông tin tới công chúng như trước đây.

Nhưng việc ai cũng có thể đưa tin cũng kéo theo một vấn đề khác. Thông tin trên mạng xã hội có thể được đăng tải và chia sẻ rất nhanh mà chưa qua kiểm chứng. Một thông tin sai, thậm chí hoàn toàn bịa đặt, vẫn có thể lan truyền rộng rãi trước khi có cơ hội được xác minh hay đính chính. Trong khi đó, để tạo ra một sản phẩm báo chí lại cần nhiều nguồn lực hơn. Phóng viên phải thu thập thông tin, tiếp cận hiện trường, kiểm tra tài liệu, xác minh nguồn tin trước khi bài viết được xuất bản. Những công việc này đều cần con người, thời gian và chi phí, trong khi ngày càng nhiều độc giả và doanh thu quảng cáo lại dịch chuyển sang các nền tảng số, khiến cho sức cạnh tranh của ngành báo chí bị sụt giảm nghiêm trọng

Đặt trong bối cảnh đó, cách làm của Úc không chỉ có ý nghĩa ở việc buộc các nền tảng công nghệ chia sẻ một phần lợi ích với các cơ quan báo chí. Khi báo chí có thêm nguồn lực để duy trì hoạt động, các cơ quan báo chí cũng có điều kiện đầu tư cho việc thu thập và kiểm chứng thông tin. Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh tin giả và thông tin sai lệch có thể lan truyền rất nhanh trên mạng xã hội.

Tất nhiên, việc các nền tảng trả tiền cho báo chí không thể tự nó giải quyết vấn đề tin giả. Nhưng ít nhất, cơ chế của Úc cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: khi việc đưa thông tin trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, việc duy trì những cơ quan có khả năng kiểm chứng và chịu trách nhiệm về thông tin mình đăng tải cũng trở nên cần thiết hơn.