Chiều 23/4, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng với nhiều điểm mới đáng chú ý, trong đó nổi bật là việc thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Theo đó, kể từ ngày 1/1/2027, các giao dịch chỉ phải công chứng khi được quy định cụ thể trong luật chuyên ngành, thay vì được liệt kê rải rác trong các nghị định của Chính phủ như trước đây.
Theo quy định mới, 6 loại giao dịch từng bắt buộc công chứng theo nghị định sẽ không còn thuộc diện bắt buộc. Các giao dịch này gồm: văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu; văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; và hợp đồng chuyển nhượng Văn phòng Thừa phát lại.
Việc bãi bỏ quy định bắt buộc công chứng đối với các giao dịch nêu trên được đánh giá là bước điều chỉnh quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí và thời gian cho cá nhân, tổ chức. Đồng thời, quy định này cũng phù hợp với xu hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng minh bạch, thống nhất và tránh chồng chéo.
Thay vì đưa ra danh mục cụ thể các giao dịch phải công chứng, luật mới lựa chọn cách tiếp cận theo tiêu chí chung. Theo đó, chỉ những giao dịch có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ, yêu cầu mức độ an toàn pháp lý cao và được luật chuyên ngành quy định thì mới bắt buộc phải công chứng.
Chính phủ cho biết, cách tiếp cận này không chỉ giúp thu hẹp phạm vi áp dụng mà còn hạn chế nguy cơ xung đột giữa các văn bản quy phạm pháp luật. Danh mục các giao dịch phải công chứng sẽ được rà soát, cập nhật và công khai trên cổng thông tin điện tử, phục vụ tra cứu và áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Tuy nhiên, danh mục này chỉ mang tính tham chiếu, không có giá trị thay thế quy định của luật chuyên ngành.
Một điểm mới đáng chú ý khác của luật là quy định về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch liên quan đến bất động sản. Theo đó, công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được thực hiện công chứng các giao dịch có nội dung là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức đặt trụ sở.
Quy định này nhằm bảo đảm trách nhiệm của công chứng viên trong việc kiểm tra, xác minh tính hợp pháp và tình trạng thực tế của bất động sản, vốn có mối liên hệ chặt chẽ với địa bàn quản lý. Tuy nhiên, luật cũng đưa ra một số ngoại lệ, bao gồm công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản, văn bản ủy quyền liên quan đến quyền về bất động sản, cũng như việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt hoặc hủy bỏ các giao dịch này.
Bên cạnh đó, luật mở rộng phạm vi công chứng không theo địa hạt đối với các giao dịch không liên quan trực tiếp đến bất động sản. Theo đó, các giao dịch này có thể được công chứng trên phạm vi toàn quốc, phù hợp với điều kiện phát triển của hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan.
Đáng chú ý, Luật sửa đổi lần này đặt nền tảng cho việc xây dựng và vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất trên toàn quốc. Cơ sở dữ liệu này sẽ bao gồm thông tin về công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, các giao dịch đã được công chứng, tình trạng pháp lý của tài sản, cũng như các thông tin về biện pháp ngăn chặn và cảnh báo rủi ro.
Ngoài ra, hệ thống còn lưu trữ các văn bản công chứng và tài liệu liên quan trong hồ sơ, bảo đảm phục vụ hiệu quả cho việc tra cứu, xác minh và quản lý. Việc cập nhật dữ liệu phải được thực hiện đầy đủ, chính xác và kịp thời, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn thông tin.
Luật cũng nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo mật thông tin, bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và gia đình trong quá trình thu thập, khai thác và sử dụng dữ liệu. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở dữ liệu công chứng với các hệ thống khác của quốc gia, bộ, ngành và địa phương phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và bảo đảm an toàn hệ thống.
Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, thống nhất từ trung ương đến địa phương. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực công chứng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng dịch vụ công.
Với những thay đổi toàn diện, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong cải cách thủ tục hành chính, góp phần hoàn thiện môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi và hiện đại hơn cho người dân, doanh nghiệp trong thời gian tới.
