Cảnh báo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho thấy gián đoạn lần này không chỉ là vấn đề nguồn cung, mà đang lan rộng sang lạm phát, thương mại và tăng trưởng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, chính sách điều hành trở thành công cụ then chốt giúp các nền kinh tế giảm “độ sốc” từ biến động năng lượng.
Kích hoạt dự trữ, ổn định thị trường
Phản ứng nhanh nhất của nhiều quốc gia là sử dụng dự trữ chiến lược. IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu nhằm bổ sung nguồn cung và hạ nhiệt giá.
Cùng với đó, các biện pháp kiểm soát giá được triển khai để hạn chế biến động mạnh. Tại Hàn Quốc, Tổng thống Lee Jae Myung yêu cầu áp giá trần nhiên liệu và tăng cường giám sát thị trường. Hungary cũng áp trần giá và mở kho dự trữ để bảo đảm nguồn cung trong nước.
Ở châu Âu, cách tiếp cận linh hoạt hơn khi kết hợp công cụ giá và tài khóa. Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá, trong khi Tây Ban Nha giảm thuế và triển khai gói hỗ trợ nhằm giảm áp lực chi phí.
Kiểm soát nhu cầu trong ngắn hạn
Khi nguồn cung bị thắt chặt, một số quốc gia chuyển sang điều tiết tiêu dùng để tránh thiếu hụt cục bộ.
Slovenia giới hạn lượng nhiên liệu theo ngày, trong khi doanh nghiệp như MOL Group siết mức bán lẻ. Sri Lanka tiếp tục duy trì hạn mức nhiên liệu nhằm bảo đảm phân bổ hợp lý.
Ở Đông Nam Á, Philippines triển khai tuần làm việc 4 ngày để giảm nhu cầu tiêu thụ, còn Thái Lan xem xét kết hợp kiểm soát giá và hạn chế phương tiện.
Những biện pháp này chủ yếu mang tính ngắn hạn, giúp giảm áp lực ngay lập tức lên hệ thống cung ứng trong giai đoạn gián đoạn.
Củng cố nguồn cung và dự trữ
Về trung hạn, nhiều quốc gia tập trung đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và tăng dự trữ nhằm nâng cao khả năng chống chịu.
Các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu, đặc biệt tại châu Á, đang mở rộng nguồn cung từ nhiều khu vực khác nhau thay vì phụ thuộc vào một tuyến vận chuyển. Đồng thời, việc nâng mức dự trữ chiến lược được xem là giải pháp then chốt để ứng phó với các cú sốc tương tự.
Kinh nghiệm từ Khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 cho thấy an ninh năng lượng chỉ được bảo đảm khi đi kèm với dự trữ đủ lớn và nguồn cung đa dạng.
Việt Nam: Điều hành linh hoạt, giữ ổn định
Tại Việt Nam, dù chịu tác động từ giá năng lượng thế giới, thị trường trong nước vẫn duy trì ổn định nhờ các biện pháp điều hành chủ động.
Bộ Công Thương đã chỉ đạo hệ thống phân phối duy trì nguồn cung liên tục, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu.
Công tác điều hành giá được thực hiện linh hoạt, kết hợp giữa Quỹ Bình ổn và các công cụ thuế, phí, qua đó hạn chế biến động mạnh và hỗ trợ kiểm soát lạm phát.
So với Thái Lan, Campuchia hay Lào, giá xăng dầu tại Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp hơn đáng kể, trong khi không cần áp dụng các biện pháp hạn chế mua trên diện rộng.
Hướng tới giải pháp dài hạn
Diễn biến hiện nay cho thấy các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị.
Trong ngắn hạn, dự trữ, điều hành giá và kiểm soát tiêu dùng là những công cụ hiệu quả để ổn định thị trường. Tuy nhiên, về dài hạn, cần một chiến lược căn cơ hơn: tăng dự trữ chiến lược, sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển các nguồn năng lượng thay thế.
Bên cạnh đó, việc tăng cường hợp tác quốc tế nhằm bảo đảm an toàn các tuyến vận chuyển trọng yếu như eo biển Hormuz sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu của kinh tế toàn cầu.
