Trong bối cảnh phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang coi nhiên liệu sinh học là hướng đi chiến lược để tăng tính tự chủ năng lượng. Indonesia – quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới – đã triển khai các chương trình pha trộn nhiên liệu sinh học như B35 và hướng tới B40, trong đó dầu cọ được đưa vào sử dụng trong diesel với tỷ lệ ngày càng cao.
Theo Nikkei Asia, động thái này không chỉ mang tính kỹ thuật năng lượng, mà còn là một chính sách kinh tế nhằm ổn định thu nhập cho hàng triệu nông dân trồng cọ, thông qua việc tạo ra một nguồn cầu nội địa lớn và ổn định, giảm phụ thuộc vào biến động giá thế giới.
Tuy nhiên, mặt trái của chính sách là sự thu hẹp nguồn cung dầu cọ xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Khi nguồn hàng bị “giữ lại” cho sản xuất nhiên liệu, giá dầu ăn và các sản phẩm liên quan trên thị trường toàn cầu liên tục chịu áp lực tăng. Bloomberg ghi nhận các hợp đồng tương lai dầu cọ đã nhiều lần biến động mạnh, kéo theo hiệu ứng lan tỏa sang dầu đậu nành và dầu hướng dương.
Ở góc độ an ninh lương thực, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo việc chuyển hướng cây trồng sang nhiên liệu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hiện tượng El Niño có thể làm trầm trọng thêm nguy cơ thiếu hụt lương thực toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia nhập khẩu ròng.
Không chỉ là câu chuyện kinh tế, đây còn là một điểm nóng địa chính trị. Liên minh châu Âu với quy định chống phá rừng (EUDR) đang gia tăng sức ép lên các nhà xuất khẩu dầu cọ, trong khi Đông Nam Á lại coi nhiên liệu sinh học là một phần của “chuyển đổi xanh”. Sự khác biệt trong định nghĩa về “bền vững” đang tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa hai khu vực.
Về dài hạn, các chuyên gia cho rằng Đông Nam Á sẽ vừa tăng tự chủ năng lượng, vừa giảm vai trò là nguồn cung lương thực xuất khẩu truyền thống. Điều này có thể khiến chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu tái cấu trúc, với sự dịch chuyển sang Nam Mỹ và các khu vực sản xuất dầu thực vật khác.
Tuy nhiên, nếu căng thẳng giữa ưu tiên an ninh năng lượng nội địa và tiêu chuẩn môi trường quốc tế tiếp tục leo thang, nguy cơ tranh chấp thương mại mới trong lĩnh vực nông sản và nhiên liệu sinh học là điều khó tránh khỏi.
