Không chỉ chậm tiến độ mà còn vướng sai phạm về đất đai
Việc UBND tỉnh Gia Lai liên tiếp ban hành các quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư đối với Dự án Nhà máy điện gió Yang Trung và tổ chức các cuộc họp tháo gỡ khó khăn cho hai dự án điện gió Yang Trung, Chơ Long cho thấy quyết tâm đưa các dự án năng lượng tái tạo về đích trong năm 2026.
Tuy nhiên, nếu nhìn lại Kết luận thanh tra số 263/KL-TTCP được Thanh tra Chính phủ công bố năm 2024, có thể thấy những vướng mắc của hai dự án không đơn thuần là câu chuyện tiến độ.
Điểm đáng chú ý nhất được Thanh tra Chính phủ chỉ rõ là cả Nhà máy điện gió Yang Trung và Nhà máy điện gió Chơ Long đều triển khai xây dựng trên đất quy hoạch lâm nghiệp khi chưa được chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định. Đây là một trong những sai phạm điển hình được nêu trong nhóm dự án đầu tư ngoài ngân sách trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
Kết luận thanh tra không chỉ nêu tên hai dự án mà còn đặt chúng trong bức tranh chung của tình trạng buông lỏng quản lý đất đai và giám sát đầu tư.
Dấu hiệu buông lỏng từ khâu chấp thuận đầu tư
Theo Thanh tra Chính phủ, việc quản lý, giám sát các dự án ngoài ngân sách tại Gia Lai còn nhiều hạn chế.
Cơ quan thanh tra xác định đã xảy ra tình trạng: Chấp thuận chủ trương đầu tư khi chủ đầu tư chưa bảo đảm năng lực tài chính; Miễn tiền thuê đất không đúng quy định; Không thu hồi tiền ký quỹ đối với các dự án chậm tiến độ; Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi chủ đầu tư chưa ký hợp đồng thuê đất, chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính; Buông lỏng công tác quản lý, giám sát việc sử dụng đất của các dự án đầu tư.
Trong đó, việc hai dự án điện gió Yang Trung và Chơ Long xây dựng trên đất quy hoạch lâm nghiệp khi chưa hoàn thành thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất được xem là một biểu hiện cụ thể của những tồn tại này.
Về bản chất pháp lý, đất quy hoạch lâm nghiệp là loại đất chịu sự quản lý chặt chẽ theo quy định của Luật Đất đai và pháp luật về lâm nghiệp. Việc triển khai xây dựng công trình khi chưa hoàn tất thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất có thể dẫn đến rủi ro pháp lý trong quá trình đầu tư cũng như ảnh hưởng đến tính hợp pháp của việc sử dụng đất.
Chậm tiến độ kéo dài
Một điểm đáng chú ý khác là câu chuyện tiến độ.
Thanh tra Chính phủ nhận định công tác theo dõi, kiểm tra tiến độ các dự án đầu tư ngoài ngân sách tại Gia Lai còn thiếu thường xuyên, thiếu kiên quyết.
Nhiều dự án chậm tiến độ trong thời gian dài nhưng cơ quan tham mưu chưa đề xuất chấm dứt hoạt động dự án hoặc thu hồi tiền ký quỹ theo quy định của Luật Đầu tư. Cơ quan thanh tra đánh giá đây là biểu hiện của việc buông lỏng quản lý đầu tư.
Thực tế đối với Yang Trung cho thấy dự án đã phải điều chỉnh chủ trương đầu tư tới 5 lần kể từ khi được chấp thuận năm 2020 trước khi được gia hạn để hoàn thành vào ngày 31/12/2026.
Điều này phản ánh quá trình triển khai dự án kéo dài hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu.
Chơ Long còn phát sinh vấn đề kỹ thuật
Không chỉ tồn tại về pháp lý đất đai, Dự án Nhà máy điện gió Chơ Long còn phát sinh những vướng mắc trong quá trình vận hành thử nghiệm.
Theo kết luận cuộc họp của UBND tỉnh Gia Lai, chủ đầu tư phải khẩn trương xác định nguyên nhân tình trạng chất lượng điện năng và sóng hài vượt giới hạn cho phép, hoàn thành thử nghiệm trước ngày 30/5/2026 và báo cáo giải pháp xử lý trước ngày 4/6/2026.
Trong trường hợp nguyên nhân xuất phát từ hệ thống truyền tải điện hoặc yếu tố khách quan, Sở Công Thương được giao tham mưu UBND tỉnh kiến nghị EVN xem xét ưu tiên huy động phát điện đối với dự án.
Đây là vấn đề mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa quyết định đối với khả năng phát điện thương mại của dự án.
Gia Lai yêu cầu khẩn trương khắc phục
Sau các kết luận thanh tra và quá trình rà soát, UBND tỉnh Gia Lai hiện yêu cầu các chủ đầu tư hoàn thiện toàn bộ hồ sơ về nguyên nhân chậm tiến độ, cam kết thời gian thực hiện và tập trung nguồn lực tài chính để đưa dự án vào khai thác trước cuối năm 2026.
Đối với Yang Trung, quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư yêu cầu doanh nghiệp tập trung nguồn lực tài chính, khẩn trương triển khai dự án; đồng thời giao các sở, ngành và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện theo đúng quy định pháp luật.
Song song đó, cả hai chủ đầu tư được yêu cầu báo cáo đầy đủ nguyên nhân chậm tiến độ, cơ sở điều chỉnh tiến độ và cam kết hoàn thành dự án để Sở Tài chính thẩm định, tham mưu UBND tỉnh xem xét.
Cần khắc phục tận gốc những bất cập trong quản lý
Từ góc độ quản lý nhà nước, câu chuyện của Yang Trung và Chơ Long cho thấy những khó khăn của các dự án năng lượng tái tạo không chỉ nằm ở vốn đầu tư hay hạ tầng truyền tải điện.
Các kết luận của Thanh tra Chính phủ phản ánh một chuỗi vấn đề mang tính hệ thống, từ công tác thẩm định năng lực nhà đầu tư, quản lý đất đai, quản lý đất lâm nghiệp, giám sát tiến độ, cho đến việc xử lý các dự án chậm triển khai.
Việc UBND tỉnh Gia Lai hiện nay quyết liệt tháo gỡ khó khăn, đồng thời yêu cầu các sở, ngành giám sát chặt chẽ tiến độ là bước đi cần thiết. Tuy nhiên, để hai dự án điện gió Yang Trung và Chơ Long thực sự vận hành ổn định, hiệu quả và đúng pháp luật, không chỉ cần hoàn thành các hạng mục kỹ thuật mà còn phải xử lý dứt điểm các tồn tại pháp lý đã được cơ quan thanh tra chỉ ra, qua đó bảo đảm tính minh bạch, tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý đối với các dự án năng lượng quy mô lớn trong thời gian tới.
